آنژیوگرافی نوعی اشعه X(X-ray) است که برای بررسی عروق خونی استفاده میشود.

عروق خونی در یک عکس برداری اشعه X معمولی واضح دیده نمیشوند،پس اول باید یک نوع ماده رنگی داخل خون تزریق شود.این کار عروق خونی را پررنگ میکند تا پزشک بتواند هرگونه مشکلی را ببیند.عکسهای اشعه ایکسی که هنگام آنژیوگرافی گرفته میشوند،آنژیوگرام نام دارند.

کاربرد آنژیوگرام چیست؟

از آنژیوگرام برای بررسی وضعیت عروق خونی و نحوه جریان خون درون آنها استفاده می شود.

به عبارتی میتوان برای کمک به تشخیص و بررسی تعدادی از مشکلاتی که عروق خونی را تحت تاثیر قرار می دهند استفاده کرد.از جمله:

*آترواسکلروزیس یا تصلب شرائینی(تنگ شدن شریان ها)،که به این معناست که در معرض خطر سکته مغزی یا حمله قلبی هستید.

*بیماری های شریان های محیطی (کاهش خونرسانی به عضلات پا)

*آنوریسم مغزی (تورم و گشاد شدگی یکی از عروق مغزی)

*آنژین (درد قفسه سینه ای که هنگام کاهش خونرسانی به عضله قلبی اتفاق می افتد)

*لخته خونی یا امبولی ریوی (انسداد در شریانی که به ریه ها خونرسانی میکند) 

*انسداد در خونرسانی کلیه ها

با آنژیوگرافی همچنین میشود برای برخی از مشکلات ذکر شده،نقشه درمانی ایجاد کرد.

هنگام آنژیوگرافی چه اتفاقی می افتد؟

آنژیوگرافی در بخش رادیوگرافی یک بیمارستان یا یک ساختمان رادیوگرافی انجام می شود.

هنگام تست:

*شما معمولا بیدار و هشیار هستید،اما ممکن است برای کمک به آرام شدنتان داروهای آرام بخش به شما داده شود.

*در حالیکه روی یک تخت دراز کشیده اید،یک برش کوچک روی یکی از شریان هایتان داده میشود،که معمولا از  شریانهای نزدیک کشاله ران یا مچ دست استفاده میشود.برای بی حس کردن ناحیه برش هم از بی حسی موضعی استفاده میشود.

*یک لوله ارتجاع پذیر خیلی نازک(کاتتر) به درون شریان فرستاده میشود.

*کاتتر با احتیاط به سمت ناحیه ی مورد بررسی هدایت میشود(مثل قلب).

*ماده حاجب (واسطه کنتراست) به درون کاتتر تزریق میشود.

*هم زمان با جریان ماده حاجب درون عروق خونی،یک سری عکس اشعه ایکس گرفته میشود.

این تست میتواند بین 30 دقیقه تا 2 ساعت طول بکشد.معمولا چند ساعت بعد انجام تست هم میتوانید به خانه بروید.

خطرهای آنژیوگرافی

آنژیوگرافی عموما یک روش بی خطر و بدون درد است.ولی در طی چند روز یا چند هفته بعد از آن ممکن است این مشکلات را داشته باشید:

*کبودی

*درد

*یک برجستگی یا تجمع خون خیلی کوچک نزدیک محل برش

همچنین ریسک خیلی کمی برای عوارض جدی تر وجود دارد،از جمله واکنش آلرژیک به ماده حاجب،سکته مغزی یا حمله قلبی.

انواع آنژیوگرافی

بسته به اینکه کدام قسمت بدن بررسی شود انواع مختلفی آنژیوگرافی وجود دارد.انواع شایع آن عبارتند از:

*آنژیوگرافی کرونری(برای بررسی قلب و عروق خونی اطراف آن)

*آنژیوگرافی مغزی(برای بررسی عروق خونی داخل و اطراف مغز)

*آنژیوگرافی ریوی(برای بررسی عروق خونرسان ریه ها)

*آنژیوگرافی کلیوی(برای بررسی عروق خونرسان کلیه ها)

در موارد خاصی ممکن است در آنژیوگرافی از اسکن به جای اشعه ایکس استفاده شود.به این حالات آنژیوگرافی توموگرافی کامپیوتری (سی تی آنژیوگرافی) یا ام آر آنژیوگرافی ((MR Angiography  گفته میشود.همچنین یک نوع آنژیوگرافی برای بررسی چشم ها وجود دارد که به آن Fluorescein Angiography گفته میشود.این نوع با انواع قبلی تفاوت دارد و در این مطلب جای نمیگیرد.

آماده سازی قبل از آنژیوگرافی

ممکن است قبل از انجام آنژیوگرافی از شما درخواست شود تا به یک بیمارستان بروید تا بررسی شود که آیا میتوانید آنژیوگرافی شوید یا خیر.موارد زیر ممکن است بررسی شود:

*بررسی شرح حال قبلی تان،مثلا اینکه آیا آلرژی به ماده خاصی دارید.

*سوال در مورد هر دارویی که مصرف میکنید-اگر لازم باشد دارو را باید قطع کنید.

*انجام یک سری تست ها برای بررسی سلامت کلی،از جمله معاینات فیزیکی و تست های خونی.

*بحث در مورد آنژیوگرافی،مثلا اینکه چه اقداماتی انجام میشود،چه خطراتی دارد،قبل از آن چه کارهایی باید بکنید و اینکه آیا میخواهید برای آرام شدنتان آرام بخش بگیرید یا نه.

اگر آرام بخش بخواهید،از شما میخواهند که از چند ساعت قبل از تست چیزی نخورید.

همچنین باید با یک نفر هماهنگ کنید تا شما را از بیمارستان به خانه ببرد،چون نمیتوانید بعد تست رانندگی کنید.

نحوه انجام آنژیوگرافی

هنگام آنژیوگرافی معمولا بیدار هستید،گرچه ممکن است برای بچه ها از بیهوشی عمومی(مریض کاملا به خواب میرود) استفاده شود.برای انجام تست:

*از شما میخواهند لباس گان بیمارستانی بپوشید و روی یک تخت مخصوص دراز بکشید.

* یک برش کوچک روی یکی از شریان هایتان داده میشود،که معمولا از  شریانهای نزدیک کشاله ران یا مچ دست استفاده میشود.برای بی حس کردن ناحیه برش هم از بی حسی موضعی استفاده میشود تا درد نکشید.

* یک لوله بلند،ارتجاع پذیر و خیلی نازک(کاتتر) به درون شریان فرستاده میشود.سپس کاتتر با احتیاط به سمت ناحیه ی مورد بررسی هدایت میشود-ممکن است در این مرحله کمی حرکت لوله را احساس کنید ولی درد ندارد.

* یک ماده حاجب (واسطه کنتراست) مخصوص به درون کاتتر تزریق میشود-ممکن است کمی احساس گرما یا گرگرفتگی کنید و تا چند ثانیه پس از این مرحله احساس میکنید که باید دفع ادرار انجام دهید.

* هم زمان با جریان ماده حاجب درون عروق خونی،یک سری عکس اشعه ایکس گرفته میشود.

بعضی اوقات هم زمان با این مراحل درمان نیز انجام میشود؛مثلا قرار دادن بالون یا مثلا یک لوله کوچک برای باز کردن یک شریان تنگ.به این کار آنژیوپلاستی گفته میشود.وقتی کار تمام شد،کاتتر خارج میشود و روی محل برش فشار وارد میشود تا خونریزی قطع شود.استفاده از بخیه نیز لازم نیست.

بعد از آنژیوگرافی

بعد از تست شما را به بخش ریکاوری میبرند و در آنجا از شما میخواهند که چند ساعت دراز بکشید تا از محل برش خونریزی اتفاق نیفتد.معمولا میتوانید همان روز به خانه بروید،البته بعضی اوقات ممکن است لازم باشد یک شب در بیمارستان بمانید.قبل از اینکه به خانه بروید احتمال دارد نتایج تست را به شما بگویند،ولی اغلب،عکس های گرفته شده باید با جزئیات بررسی شوند و نتایج ممکن است تا چند هفته آماده نشوند.

هنگام ریکاوری در خانه:

*بقیه آن روز را استراحت کنید-بهترین کار این است که یک نفر حداقل 24 ساعت پیش شما بماند تا احیانا مشکلی پیش نیاید.

*به محض اینکه آماده بودید خوردن آب و غذا را شروع کنید-ماد حاجب از طریق ادرار از بدنتان دفع میشود،پس خوردن آب زیاد کمک میکند سریع تر دفع شود.

*معمولا روز بعد میتوانید به فعالیت های روزمره تان برگردید،اما بهتر است از بلند کردن اشیا سنگین یا فعالیت های سنگین تا چند روز پرهیز کنید.

احتمالا تا چند روز در محل برش کبودی و درد داشته باشید.

این تست تنها در صورتی انجام میشود که فایده های آن برای شما از آسیب های احتمالی آن بیشتر باشد.در هر حال با پزشکتان در مورد خطرات احتمالی آن صحبت کنید.

اثرات جانبی آنژیوگرافی

بعد از انجام آنژیوگرافی بسیاری از مردم موارد زیر را دارند:

*کبودی

*درد

*یک برجستگی یا تجمع خون خیلی کوچک نزدیک محل برش

این مشکلات در عرض چند روز یا چند هفته رفع میشوند و معمولا جای نگرانی ندارند.

اگر هر ناراحتی ای داشتید میتوانید از مسکن ها مثل پاراستامول(استامینوفن) استفاده کنید.

عوارض

اکثر کسانی که آنژیوگرافی میشوند دچار هیچ عوارضی نمیشوند،اما احتمال خیلی کمی برای عوارض خفیف یا شدید وجود دارد.عوارض خفیف احتمالی شامل:

*عفونت در محل برش،که محل برش را قرمز،گرم،متورم و درناک میکند-ممکن است نیاز باشد که با آنتی بیوتیک درمان شود.

*یک واکنش خفیف به ماده حاجب،مثل ضایعه خارش دار-این حالت هم با دارو کنترل میشود.

عوارض احتمالی جدی تر:

*آسیب به کلیه به خاطر ماده حاجب-که معمولا موقتی است.

*حمله قلبی یا سکته مغزی.

*آسیب به یک رگ خونی،که منجر به خونریزی داخلی شود-ممکن است برای ترمیم آن نیاز به جراحی باشد.

*واکنش شدید آلرژیک به ماده حاجب(آنافیلاکسی)، که باعث ایجاد سرگیجه،تنگی نفس یا کاهش هشیاری میشود.

این عوارض جدی خیلی نادر هستند.به عنوان مثال،از هر 1000 نفر،1 نفر ممکن است سکته مغزی بکند یا از هر 50000 تا 150000نفر فقط 1 نفر دچار آنافیلاکسی میشود.

چه موقع با پزشک تماس بگیریم؟

اگر یکی از حالات زیر اتفاق افتاد با پزشکتان یا بیمارستان تماس بگیرید:

*محل برش شروع به خونریزی کند و با وجود اعمال فشار تا چند دقیقه،قطع نشود.

*درد شدیدی داشته باشید که با مسکن هم بهبود نیابد.

*پوستتان دچار قرمزی،تورم و گرمی شود.

*پا یا دستی که در آن برش انجام شده با پا یا دست دیگر تفاوت داشته باشد-به عنوان مثال،رنگ روشن تر داشته باشد یا سردتر باشد.

*یک برآمدگی سفت و دردناک نزدیک محل برش ایجاد شود.

 

منبع: nhs.uk

مطالب مرتبط